Satranç ve hukuk
Satranç Müslümana caiz mi? Dört fıkıh okulu farklı yanıt verdi, Ali eş-Şatrancî ise Şâfiî’ydi.

Kur’an’da satrancın adı geçmez. Fakihler kıyas yoluyla, şarabın, meysir’in — kumarın —, putların ve fal oklarının «şeytan işi pislik» sayıldığı 5:90 ayetine dayandılar. Meysir altına rastlantıya bağlı ya da para karşılığı oynanan her oyunu aldılar: tavla ve sonra kâğıt yasağı bu ayete dayanır. Halife Ali’nin satranca «Fars meysiri» dediği yollu bir rivayet de vardır, ama sahihliğini Müslüman yazarların kendileri tartışmıştır.
Dört okul
Ebû Hanîfe (ö. 767) satrancı mekruh — kınanan ama yasak olmayan — sayardı; söylendiğine göre tahta başındaki oyuncuyu selamlamaktan kaçınmazdı. Mâlik bin Enes (ö. 795) onu haram ilan etti ve oyuncuyu daha çok sardığı için tavladan kötü buldu. Ahmed bin Hanbel (ö. 855) de karşıydı, ama tavlayı daha büyük kötülük sayardı. Eş-Şâfiî (ö. 820) daha serbest baktı: satranç savaşın suretidir ve zihin alıştırması olarak oynanabilir. Peygamber’in sahabelerinin örneğine dayanarak kendisi de oynadı ve caizliğin dört koşulunu bıraktı: bahse oynamamak ve para almamak, oyun yüzünden namazı kaçırmamak, kötü söz söylememek ve sokakta oynamamak.
Hanbelî İbn Teymiyye (ö. 1328) akla yakın düşündü: satrançtaki meysir yalnız bahistir. Aynı ayetteki «suretler» yasağını ise Sünni oyuncular taşlara yaydılar: benzetilerek yontulmuş ferz, fil ya da at onlara caiz görünmedi ve Sünni Doğu simgesel, suretsiz taşlarla oynadı. Şiiler ve sonra Babürlüler böyle bir çekince bilmediler — Hint ve Fars takımlarının oyma atları ve filleri bundandır. Zürafalı ve develi oyma takımımız bu ikinci geleneği izler.
Timur’un sarayında
İbn Arabşah, Timur’un en iyi oyuncusu Ali eş-Şatrancî’yi anlatırken ekler: «O Şâfiî’ydi». Bu rastgele bir ayrıntı değildir: Şâfiî okulu, oynamaya izin veren okuldur. Aynı tarihçiye göre Timur’un kendisi de büyük satranç oynar ve devlette kendini, Ali’nin tahtada durduğu kadar yüksek tutardı.