Zurafa — Timur Satrancı

Kütüphane

Şahruh ve Baysungur’un Herat’ı

Timurluların ikinci başkenti: Herat minyatür okulunun doğduğu ve şatranç oyuncularının resmedildiği şehir.

Şahruh ve Baysungur’un Herat’ı
Zurafa illüstrasyonu, sanatsal canlandırma

Timur Herat’ı 1380’de aldı, 1397’de en küçük oğlu Şahruh’u — rivayete göre bir satranç oyunu sırasında doğan o Şahruh’u — vali atadı. Timur’un ölümünden sonra Şahruh ile karısı Gevher Şad 1405’te başkenti Semerkant’tan Herat’a taşıdı. Gevher Şad yaptırdı: Meşhed’de bir cami (1418), Herat’ta Musalla külliyesi ve türbesinin bulunduğu medrese. Kocasının 1447’deki ölümünden sonra on yıl kadar torunları adına hüküm sürdü, 1457’de, seksenini aşmışken, Sultan Ebû Said’in buyruğuyla idam edildi.

Baysungur’un kitaphanesi

Şahruh’un oğlu Baysungur (1397–1433), kendisi usta bir hattat, Herat’ta bir kitap atölyesi — kitaphane — kurdu: 1421’de Tebriz alınınca daha önce Celâyirlilerin hizmetinde çalışmış ressam ve hattatları oradan getirip Şirazlı ustalarla birleştirdi. Atölyenin başyapıtı, 31 Ocak 1430’da tamamlanan ve Tahran’daki Gülistan Sarayı’nda saklanan Baysungur «Şehnâme»sidir; UNESCO «Dünya Belleği» kütüğüne kayıtlıdır. Aynı 1430 yılının Fars minyatürleri arasında iki şatranç oyuncusunun resmi de vardır.

Serpilme

Sultan Hüseyin Baykara (1469–1506) ve veziri şair Ali Şîr Nevâî döneminde Herat Doğu’nun en parlak şehri oldu: şair Câmî burada yazdı, minyatürleri Fars resminin doruğu sayılan Kemâleddin Bihzad burada çalıştı. Kitaphane odamız ve ansiklopedinin boyalı resimleri bu Herat atölyesine bir selamdır.

Kaynaklar

OynaSonraki: Şehrisebz: Timur’un doğduğu yer