Zurafa — Timur Satrancı

Kütüphane

Gencife: Timurluların ve Babürlülerin kâğıtları

Babür’ün armağan olarak gönderdiği, Şah II. Abbas’ın yasakladığı sekiz renkli yuvarlak kâğıtlar.

Gencife: Timurluların ve Babürlülerin kâğıtları
Zurafa illüstrasyonu, sanatsal canlandırma

Gencife İran ve Hindistan’ın kâğıt oyunudur; adı Farsça «genc», hazine sözcüğüne bağlanır. Bilinen ilk anma Mısırlı tarihçi İbn Tağrîberdî’dedir (ö. 1470): Memlük sultanı el-Müeyyed gençliğinde para karşılığı «kencife» oynardı. Üstüne en eski Fars şiirlerini Ehlî-i Şîrâzî (ö. 1535) yazdı: sekiz renkli destenin 96 kâğıdının her birine bir dörtlük.

Babür

Timurlu ipi Babür’dür — Timur’un beşinci kuşaktan torunu ve Babürlü devletinin kurucusu. «Babürnâme»de 1527 yılı altında Şah Hasan’a bir deste gencife gönderdiğini kaydeder. Babürlüler döneminde oyun serpildi: «Babürlü gencifesi» destesi 96 yuvarlak kâğıt, 12’şerlik sekiz renktir: köleler, taçlar, kılıçlar, kızıl altın, çenkler, poliçeler, ak altın ve kumaş; her renkte on sayı kâğıdı ve iki resimli — vezir ile şah. El alma oyunudur, genellikle üç kişiyle oynanır ve oyunu başlatan rengin şahı gündüzden geceye değişir.

Timur’un kendi sarayında kâğıt oyunu belgelenmemiştir: ilk anmalar ölümünden yarım yüzyıl sonradır. İran’da oyunu Şah II. Abbas (1642–1666) yasakladı ve neredeyse kayboldu; Hindistan’da elle boyanmış yuvarlak kâğıtlar, özellikle Odişa’da, hâlâ yapılıyor.

Kaynaklar

OynaSonraki: El-Adlî ve es-Sûlî