Zurafa — Timur Satrancı

Kütüphane

Büyük satranç

Şatranc-ı kebir, «büyük satranç»: iki kaleli 11 × 10 tahtada Timur sarayının oyunu.

Büyük satranç
Zurafa illüstrasyonu, sanatsal canlandırma

Orta Çağ İslam dünyasında satranca şatranç denirdi. 8 × 8 tahtadaki olağan oyuna «küçük», büyük tahtalardaki türlere ise «büyük satranç», şatranc-ı kebir adı verilirdi. Bunların en ünlüsüne bugün Timur satrancı denir: rivayete göre Timur büyük tahtayı tercih ederdi.

Tahta tek renkli 110 kareden — 11’erlik 10 sıra — ve iki çıkıntılı kaleden oluşur: biri ikinci sıranın yanında, öteki dokuzuncunun. Toplam 112 kare. Her tarafta 28 taş vardır: şah, general, vezir, birer çift zürafa, gözcü, at, kale, fil, deve ve kuşatma kulesi ile on bir piyon — her birinin dönüşeceği kendi taşı vardır.

Alışılmış satrançtan farkı

Piyonlar yalnız bir kare ilerler ve geçerken almaz. Rok yoktur. Pat berabere değil, patı yapanın galibiyetidir. Şah oyunda bir kez, tehlikeden kaçmak için kendi taşıyla yer değiştirebilir. Rakibin kalesine ulaşan şah oyunu kurtarır. Piyonların piyonu ile şehzadenin kendi özel kuralları vardır — onlara ayrı maddeler ayrıldı.

Kim icat etti

İcat çoğu zaman Timur’un kendisine mal edilir, ama bu kanıtlanmış bir olgu değil, rivayettir: satranç tarihinde büyük hükümdarlara böyle atıflar olağandır. Güvenilir olarak bilinen başka bir şey: oyun Timur dönemi ve sarayıyla ilişkili el yazmalarında anlatılır.

Kaynaklar

OynaSonraki: Taşların adları ve neden «Zurafa»