Zurafa — Temur shaxmati

Kitobxona

Shohruh va Boysunqur Hiroti

Temuriylarning ikkinchi poytaxti: Hirot miniatyura maktabi tug‘ilgan va shatranj o‘yinchilari chizilgan shahar.

Shohruh va Boysunqur Hiroti
Zurafa illyustratsiyasi, badiiy rekonstruksiya

Temur Hirotni 1380-yilda oldi, 1397-yilda esa kenja o‘g‘li Shohruhni — rivoyatga ko‘ra shaxmat partiyasi paytida tug‘ilgan o‘sha Shohruhni noib qilib tayinladi. Temur vafotidan keyin Shohruh va xotini Gavharshod 1405-yilda poytaxtni Samarqanddan Hirotga ko‘chirishdi. Gavharshod qurdi: Mashhadda masjid (1418), Hirotda Musallo majmuasi va madrasa, u yerda uning maqbarasi turadi. Eri 1447-yilda vafot etgach, u o‘n yilcha nabiralari nomidan hukmronlik qildi, 1457-yilda, sakson yoshdan o‘tganida, sulton Abu Said buyrug‘i bilan qatl etildi.

Boysunqur kitobxonasi

Shohruhning o‘g‘li Boysunqur (1397–1433), o‘zi mohir xattot, Hirotda kitob ustaxonasi — kitobxona to‘pladi: 1421-yilda Tabriz olingach, u yerdan avval Jaloyiriylar xizmatida bo‘lgan rassom va xattotlarni olib kelib, Sheroz ustalari bilan birlashtirdi. Ustaxonaning bosh asari — 1430-yil 31-yanvarda tugallangan va Tehrondagi Guliston saroyida saqlanadigan Boysunqur «Shohnoma»si; u YUNESKO «Jahon xotirasi» reyestriga kiritilgan. O‘sha 1430-yilgi fors miniatyuralari orasida ikki shatranj o‘yinchisi tasviri ham bor.

Gullab-yashnash

Sulton Husayn Boyqaro (1469–1506-yillarda hukmronlik qilgan) va uning vaziri, shoir Alisher Navoiy davrida Hirot Sharqning eng yorqin shahri bo‘ldi: bu yerda shoir Jomiy yozdi, bu yerda miniatyuralari fors rangtasvirining cho‘qqisi hisoblangan Kamoliddin Behzod ishladi. Bizning kitobxona-xona va ensiklopediyaning chizilgan suratlari — ana shu Hirot ustaxonasiga ta’zim.

Manbalar

O‘yinKeyingisi: Shahrisabz: Temur vatani