Kitobxona
Temurning katta shaxmati haqida ma’lum bo‘lganlar: o‘yin, odamlar, qo‘lyozmalar va joylar. Har bir maqolada manbalar ko‘rsatilgan.
- Katta shaxmatShatranj kabir, «katta shaxmat»: ikki qal’ali 11 × 10 taxtadagi Temur saroyi o‘yini.
- Donalar nomi va nega «Zurafa»Shoh, farzin, vazir, zurafa, tali’a, faras, rux, pil, jamal, dabboba: eski nomlar nimani anglatadi.
- Qal’alarO‘yin yakunini o‘zgartiradigan ikki bo‘rtiq katak: raqib qal’asiga yetgan shoh o‘yinni saqlab qoladi.
- Piyodalar piyodasi, shahzoda va tasodifiy shohKatta shaxmatning eng ayyor qoidalari: uch marta aylanadigan piyoda va bir nechta bo‘lishi mumkin bo‘lgan shohlar.
- Katta shaxmatning qarindoshlariKichik shaxmat, «to‘liq shaxmat», qal’ali shaxmat va 13 × 13 turk katta shaxmati.
- Shatranj, kichik shaxmatTemur saroyida hamma bilgan va katta shaxmat undan ko‘lami bilan farq qilgan 8 × 8 taxtadagi o‘yin.
- Nard, Buzurgmehr javobiFors rivoyati donishmandning hind shaxmatiga javobi deb ataydigan soqqa va shashka o‘yini.
- To‘qqiz qo‘rg‘ool, to‘qqiz toshchaIkki qator to‘qqiz chuqurchali dasht o‘yini: hisob, mulohaza va bitta tuzoq chuqurcha — tuzdiq.
- Oshiq, o‘yin suyagiQo‘yning oshiq suyagi — insoniyatning eng qadimgi «o‘yin soqqasi» va dashtning sevimli o‘yini.
- Temur va shaxmatSaroyida katta shaxmat o‘ynalgan hukmdor va rivoyatga ko‘ra shaxmat yurishi sharafiga nomlangan o‘g‘il.
- Ali ash-ShatranjiyTabrizlik «Ali Shaxmatchi» — Temur saroyining eng kuchli o‘yinchisi va, ehtimol, biz qoidalarni biladigan risola muallifi.
- Ibn ArabshohSamarqandga olib ketilgan damashqlik bola — Temurning eng g‘azabli biografi bo‘lib yetishdi va shaxmat donalari nomlarini saqlab qoldi.
- Yevropa katta shaxmatni qanday bilib oldiXayd, Blend, Forbs, Myurrey: ikki yuz yil davomida o‘yinni qo‘lyozmalardan tortib chiqargan to‘rt olim.
- London qo‘lyozmasi MS 211Katta shaxmat qoidalarini bilishimizga asos bo‘lgan yagona matn va uning Hindiston orqali Londonga yo‘li.
- «Nafois al-funun»Katta shaxmat taxtasi tasvirlangan XIV asr fors ensiklopediyasi.
- Temur va Ulug‘bek SamarqandiTemur butun davlatidan ustalarni olib kelgan poytaxt.
- Afrosiyob: eng qadimgi shaxmatlardan biriQadimgi Samarqanddan yettita suyak dona — shaxmat bu yerda Temurdan ancha oldin o‘ynalganining guvohi.
- Uzunchoq shaxmat4 × 16 taxtadagi shatranj, unda soqqa qaysi dona yurishini hal qiladi: soqqa bilan o‘ynaladigan eng qadimgi ma’lum shaxmat.
- To‘liq shaxmat, 10 × 10Shatranj at-tamma: taxtani kengaytirib, dona — qamal mashinasi dabbobani qo‘shishga birinchi ma’lum urinish.
- Qal’ali shaxmatAl-Omuliy ensiklopediyasidagi shatranj al-husun: 10 × 10 taxta, filsimon dabbobalar va burchaklardagi to‘rtta qal’a.
- Dumaloq shaxmatShatranj ar-rumiya, «Vizantiya shaxmati»: to‘rt halqadagi 64 katak, aylanmaydigan piyodalar va Ali Shatranjiy uyidan yana bir o‘yin.
- Chatrang: Sosoniylar davridagi shaxmatO‘yin Hindistondan Eronga qanday kelgani, Buzurgmehr kimligi va nega nard — shaxmatga javob.
- Mansubalar: eski ustalar masalalariShohlar va qurbonlar seriyasi bilan yutiladigan joylashtirilgan pozitsiyalar — va ikki rux bilan qutqarilgan Dilorom haqidagi rivoyat.
- Ganjifa: Temuriylar va Boburiylar qartalariBobur sovg‘a qilib yuborgan, shoh Abbos II esa taqiqlagan sakkiz xilli dumaloq qartalar.
- Al-Adliy va as-SuliyKitoblari shatranj qoidalari, debyutlari va masalalarini — hamda soqqali uzunchoq shaxmatni saqlab qolgan IX–X asrlardagi ikki bag‘dodlik usta.
- Klavixo: Samarqanddagi elchi1404-yilda uch oy Temur saroyida yashagan va uning poytaxtining eng yaxshi yevropacha tavsifini qoldirgan kastiliyalik ritsar.
- Shaxmat va qonunMusulmonga shaxmat joizmi? To‘rt huquq maktabi turlicha javob bergan, Ali ash-Shatranjiy esa shofe’iy bo‘lgan.
- Shohruh va Boysunqur HirotiTemuriylarning ikkinchi poytaxti: Hirot miniatyura maktabi tug‘ilgan va shatranj o‘yinchilari chizilgan shahar.
- Shahrisabz: Temur vataniTemur tug‘ilgan va darvozasi bugun ham ko‘rinib turgan saroy qurgan qadimgi Kesh — «Yashil shahar».