Zurafa — Timur Satrancı

Kütüphane

Aşık, oyun kemiği

Koyunun aşık kemiği — insanlığın en eski «zarı» ve bozkırın sevilen oyunu.

Aşık, oyun kemiği
Zurafa illüstrasyonu, sanatsal canlandırma

Aşık, koyun ya da keçinin bacağındaki topuk kemiğidir (astragalus). Üstüne düşebileceği dört yüzü vardır ve bozkırda her yüzün bir adı vardır. Böyle kemikler kazılarda yaklaşık MÖ beşinci binyıldan beri, öteki kemiklerden çok daha sık bulunur: onlarla oynandı, fal bakıldı, çocuklara armağan edildi.

Her halkın kendi adı vardır: Kazaklarda asık, Kırgızlarda çükö, Moğollarda şagay, Özbeklerde oşık, Taciklerde bucülbozi. Eski Yunan ve Roma aynı kemiği zar olarak atardı; geniş yüzler yüzde yaklaşık 38, dar yüzler 12 kez gelir.

Aşık atu

En ünlü bozkır oyunu aşık atu, «aşık atma»dır. Aşıklar kona sıra sıra dizilir, oyuncular sırayla onlara ağır bir atıcı — sakayla — vurur; saka çoğu zaman boyanır ya da içine kurşun dökülür. Çizgi dışına atılan aşıkları atıcı alır ve yeniden atar. Oyun göz ölçüsünü ve sakin eli öğretir; çocuklar da yetişkinler de oynar, bayramlarda koca turnuvalar düzenlenir.

2017’de Kazak aşık oyunları UNESCO somut olmayan kültürel miras listesine alındı; Moğol şagay atma 2014’te. Bizim sürüm sadeleştirildi: on aşık, bir halka ve saka, tozlu avlu yerine fizik.

Kaynaklar

OynaSonraki: Timur ve satranç