Tam satranç, 10 × 10
Şatranc et-tâmme: tahtayı büyütüp bir taş — kuşatma makinesi debbâbe — ekleme yolundaki bilinen ilk deneme.

El yazmaları bu oyuna et-tâmme, «tam» der; Murray ondalık satranç. Tahta 10 × 10’dur ve olağan orduya her tarafta iki debbâbe ile iki piyon eklenmiştir. Debbâbe, altında sura yaklaşılan kuşatma siperidir; Romalılar ona vinea, Orta Çağ Avrupası «domuz» derdi. Taş «kare, başı oluklu, ferz boyunda» yontulurdu; Bland Londra el yazmasına göre onu «üstünde topuzu olan altı köşeli bir hokka» diye tarif eder.
El yazmalarındaki kurallar
Debbâbeler fil ile şah arasında ve fil ile ferz arasında durur. Şah gibi her yöne bir kare giderler, «ancak hem alır hem alınabilirler»; değerleri ruh ile at arasındadır. Piyonlar ikinci sıraya değil, üçüncüye konur: «taşlar dizilir, bir sıra boş bırakılır ve piyonlar konur».
Metindeki iki kural alışılmadıktır. Piyon «ferz tahtadayken ferz olamaz»; biz bunu düz okuyoruz — ferz hayattayken piyon son sıraya adım atmaz. Ve «şahlardan biri rakibin karesini kazandığında bu kamarın yarısıdır», bahsin yarısı: rakip şahın başlangıç karesine ulaşan şah yarım oyun kazanır. Bizde bu galibiyet sayılır — yoksa bahissiz oyunda kural anlamını yitirirdi. Çıplak şah burada yoktur: «şah taşı kalmadığında da oynamak zorundadır».
Debbâbe yerine develer
Tahtayı büyütmek birçok kez denendi. El-Mes’ûdî ünlü dilbilgin el-Halîl bin Ahmed’i (718–791) anlatır: «taşlara bir deve ekleyinceye dek satrançtan zevk almadı»; bir süre oynandı, sonra bırakıldı. Firdevsî «Şehnâme»de satrancın icadını anlatırken büyük tahtaya yine develeri koyar — at ile fil arasına, düz çizgide bir kare atlayarak. Demek ki Timur satrancının devesi eski bir tanıdıktır.
Murray bu tahtanın eski Hint «on kareli» tahtasından geldiğinden kuşku duyuyor ve ondalık satrancı bağımsız bir Arap icadı — satrancı taş ekleyerek «iyileştirme» denemelerinin uzun zincirindeki ilki — sayıyordu. Oyun unutuldu; ama tam buradan el-Âmulî’nin kale satrancına ve Timur’un büyük satrancına dosdoğru bir yol gider.