Kurallar

Kısaca: amaç rakibin son şahını mat etmek. Taşlar modern satrançtan farklı gider, piyonlar yalnız «kendi» taşına dönüşür, pat yenilgidir ve rakibin kalesine ulaşan şah berabereyi kurtarır.
Tahta ve kaleler

Tahta 11 sütun, 10 sıra, 110 kare. El yazmalarında tek renklidir; kareli boyama yalnız kolaylık içindir (menüden kapatılabilir). Tahtaya iki ek kare — kaleler (hısn) — bitişiktir: biri beyazların ikinci sırasının sağında, diğeri mavilerin ikinci sırasının sağında; yani herkesin sağ elinde.
- Rakibin kalesine yalnız şah girebilir — mevcutların en kıdemlisi (şah, sonra şehzade, sonra yapay şah). Oyun hemen berabere biter. Kaybeden tarafın kurtuluşudur.
- Kendi kalesine yalnız yapay şah girebilir. Orada dokunulmazdır ve kaleyi düşman şahına kapatır.
- Başka hiçbir taş kaleye giremez.
Taşlar
Her tarafta 28 taş: şah, general, vezir, ikişer kale, at, gözcü, zürafa, fil, deve ve kuşatma kulesi, ayrıca 11 piyon. Her birinin gidişi «Taşlar» bölümünde; oyunda bir taşa dokunmak yeter.
- Gözcü modern fil gibi gider ama en az iki kare ve sıçramaz.
- Zürafa: çapraz bir kare, sonra düz en az üç kare. Yoldaki her taş onu durdurur. Başlangıçta iki zürafa da kapalıdır.
- Fil, kuşatma kulesi ve deve taşların üzerinden sıçrar: (2,2), (2,0) ve (1,3).
- Rok, piyonun çift adımı ve geçerken alma yoktur.
Piyonlar
Her piyon bir taşa aittir ve son sıraya ulaşınca yalnız ona dönüşür: kalenin piyonu kaleye, zürafanın piyonu zürafaya. İki piyon özeldir.
- Şahın piyonu şehzade — ikinci şah — olur.
- Piyonların piyonu üç yolculuk yapar. İlk ulaşışında olduğu yerde kalır ve alınamaz. Sonra sahibi ayrı bir hamleyle onu, piyon olarak rakibin iki taşına birden ya da hamlesi olmayan bir taşa saldıracağı herhangi bir kareye taşıyabilir; oradaki taş (şah hariç, her renkten) kaldırılır. İkinci ulaşışında şah piyonunun başlangıç karesine taşınır. Üçüncüde yapay şah (şah-ı masnu) olur.
Birden fazla şah
Bir tarafta birden fazla şah varken şah ve mat yoktur: herhangi bir şah sıradan taş gibi alınabilir ve tehdit altına rahatça girilebilir. Sonuncu kalınca tüm kurallarla mat edilmesi gerekir.
Şah takası
Oyunda bir kez, şah altındaki (Murray’e göre pattaki de) şah, takas sonrası tehdit altında kalmamak koşuluyla herhangi bir kendi taşıyla yer değiştirebilir. Oyunda bunun için «Şah takası» düğmesi belirir.
Oyun nasıl biter
- Son şaha mat — galibiyet.
- Pat da galibiyettir, pat edenin: hamlesi olmayan taraf kaybeder.
- Rakibin kalesindeki şah — berabere.
- Tek şahla kalmak yenilgi değildir: kaleye ulaşma şansı vardır.
- Üç kez tekrar ve 50 hamle kuralı oyunların bitmesi için modern eklemedir; kapatılabilir.
Tartışmalı noktalar
El yazmaları birbiriyle çelişir, tek ayrıntılı kaynak eksiktir. Varsayılan olarak H. Murray’in okuması (A History of Chess, 1913) Hans Bodlaender ve Jean-Louis Cazaux’nun düzeltmeleriyle benimsendi. Gözcü için Forbes’un okuması, takas koşulları, «çıplak şah» kuralı ve diğer seçenekler oyun kurulurken açılır. Kaynakların sustuğu yerlerde kural tamamlanmış ve işaretlenmiştir.