Zurafa — Temur shaxmati

Qoidalar

Ikki qal’ali 11×10 taxta: oqlarning ikkinchi qatori o‘ngida va ko‘klarning ikkinchi qatori chapida

Qisqacha: maqsad — raqibning oxirgi shohini mot qilish. Donalar oddiy shaxmatdan boshqacha yuradi, piyodalar faqat «o‘z» donasiga aylanadi, pat — mag‘lubiyat, raqib qal’asiga yetib kelgan shoh esa durangni saqlab qoladi.

Taxta va qal’alar

Qal’a — taxta chetidagi tokcha. Raqib qal’asiga kirgan shoh o‘yinni saqlab qoladi: durang.

Taxta — 11 vertikal, 10 gorizontal, 110 katak. Qo‘lyozmalarda u bir rangli; katakli bo‘yoq faqat qulaylik uchun (menyuda o‘chirish mumkin). Taxtaga ikki qo‘shimcha katak — qal’alar (hisn) tutashadi: biri oqlarning ikkinchi qatori o‘ngida, ikkinchisi ko‘klarning ikkinchi qatori o‘ngida — har kimning o‘ng qo‘lida.

Donalar

Har tomonda 28 dona: shoh, general, vazir, ikkitadan rux, ot, qorovul, jirafa, fil, tuya va qamal minorasi hamda 11 piyoda. Har biri qanday yurishini «Donalar» bo‘limida ko‘ring; o‘yinda istalgan donaga bosish kifoya.

Piyodalar

Har bir piyoda o‘z donasiga tegishli va oxirgi qatorga yetib, faqat unga aylanadi: rux piyodasi — ruxga, jirafa piyodasi — jirafaga. Ikki piyoda alohida.

Bir necha shoh

Tomonda bittadan ortiq shoh bor ekan, unga kisht va mot mavjud emas: istalgan shohni oddiy dona kabi olish mumkin, zarba ostiga bemalol yurish mumkin. Oxirgisi qolganda — uni barcha qoidalar bo‘yicha mot qilish kerak.

Shoh almashinuvi

O‘yinda bir marta shoh kisht ostida (Myurrey bo‘yicha — patda ham) istalgan o‘z donasi bilan o‘rin almasha oladi, agar almashinuvdan keyin zarba ostida qolmasa. O‘yinda buning uchun «Shoh almashinuvi» tugmasi paydo bo‘ladi.

O‘yin qanday tugaydi

Bahsli joylar haqida

Qo‘lyozmalar bir-biriga zid, yagona batafsil manba esa to‘liq emas. Bu yerda odatiy holda G. Myurreyning talqini («Shaxmat tarixi», 1913) Hans Bodlender va Jan-Lui Kazo aniqliklari bilan qabul qilingan. Qorovul uchun Forbs talqini, almashinuv shartlari, «yalang‘och shoh» qoidasi va boshqa variantlar o‘yin yaratishda yoqiladi. Manbalar jim turgan joylarda qoida o‘ylab topilgan va belgilangan.

O‘yinKitobxona