London qo‘lyozmasi MS 211
Katta shaxmat qoidalarini bilishimizga asos bo‘lgan yagona matn va uning Hindiston orqali Londonga yo‘li.

Londondagi Qirollik Osiyo jamiyati kutubxonasida forscha «Risola-yi shatranj» — «Shaxmat risolasi» qo‘lyozmasi saqlanadi, shifri MS 211. Katalog uni «ehtimol XV asr» deb sanaga qo‘yadi. 64 varaq, sahifasiga 15 qatordan nasx xatidagi matn va ko‘p miniatyuralar: shaxmat ustidagi ikki olim. Varaqlar aralashib ketgan, bir qismi suvdan shikastlangan.
Qoidalardan tashqari risolada «shaxmatning o‘n foydasi» haqida mulohaza va go‘yo katta shaxmat birinchi bo‘lgan, kichigini esa keyinroq yosh hind shahzodasi uchun o‘ylab topishgan degan rivoyatlar bor.
U Londonga qanday kelgan
Muqova ichida inglizcha «sovg‘a» so‘zi va «H. Ross» hamda Robert Xolford ismlari yozilgan (oxirgisi fors yozuvida). Shaxmat tarixchisi Greg Mayers kitobning yo‘lini kuzatdi. Ost-Indiya kompaniyasi kapitani Xyu Ross fors qo‘lyozmalarini to‘plagan va 1790-yilda Tipu Sulton bilan urushda halok bo‘lgan. Vasiyatga ko‘ra to‘plam do‘sti Devid Praysga o‘tdi. Prays vafotidan keyin uning bevasi 1836-yil martida Jamiyatga 70 qo‘lyozmani, shu jumladan risolani topshirdi.
1854-yilda qo‘lyozma 260-raqamni, 1892-yilda hozirgi 211-raqamni oldi. 1929-yilda u qizil teriga muqovalandi va ta’mirlandi.